Λεπτομέρειες

ngnm

Ελλαδικά Κοινωνικά Κινήματα

30 Απριλίου 2025

Γράφει ο Αλέξανδρος Στεργιόπουλος*

Η κρίση του καπιταλισμού πλήττει τα τελευταία χρόνια τη χώρα μας. Οι συνθήκες ζωής χειροτερεύουν και το βιοτικό επίπεδο της ελληνικής κοινωνίας επιστρέφει στη δεκαετία του 50’. Στο σημείο μηδέν και ίσως πιο πίσω. Κάτι πρέπει να γίνει. Το τοπίο αλλάζει δραματικά και το εργατικό κίνημα πασχίζει να ξαναβρεί τη φωνή του. Την ορμή και την αποτελεσματικότητά του. Το παρελθόν του είναι πιο σημαντικό από ποτέ και η αναδρομή σε αυτό το λιγότερο χρήσιμη. Η αγωνιστική του δράση είναι αναγκαία. Εδώ, θα παρουσιάσουμε το πώς «γεννήθηκε» το κίνημα – τα πρώτα του βήματα – προτάσσοντας τις απεργίες στη Σύρο το 1879.

Η εικόνα της Σύρου πριν τις απεργίες

Η Σύρος αποτελεί την αφετηρία των εργατικών αγώνων στην Ελλάδα. Οι απεργίες του 1879, όπως μας ενημερώνει ο Δημήτρης Χάλαρης (συγγραφέας, ιστορικός), είναι οι πρώτες στην χώρα μας και στο εξωτερικό. Οι μεγάλοι αγώνες του Σικάγο καταγράφονται το 1881. Πριν προχωρήσουμε στις αιτίες, τις εξελίξεις και τις συνέπειες των αγωνιστικών κινητοποιήσεων, χρήσιμο είναι να έχουμε την εικόνα του νησιού λίγο πριν το 1879.

Η Ερμούπολη, κατά τη δεκαετία του 1870, ήταν ένα αξιόλογο αστικό κέντρο με 21 χιλιάδες κατοίκους, από τους οποίους οι δυόμιση χιλιάδες ήταν εργάτες. Βασικές οικονομικές δραστηριότητές της αποτελούσαν το εσωτερικό και το εξωτερικό εμπόριο, η ναυτιλία και η βιοτεχνία/βιομηχανία, της οποίας κυριότερες μονάδες ήταν το ναυπηγείο, τα μηχανουργεία, τα βυρσοδεψεία και οι αλευρόμυλοι.

Η βιομηχανία της Σύρου άρχισε να μετασχηματίζεται εξ αιτίας της οικονομικής κρίσης που προκάλεσαν οι πόλεμοι της εποχής εκείνης, η ανάπτυξη νέων εμπορικών κέντρων αλλού, η επικράτηση των ατμόπλοιων έναντι των ιστιοφόρων που κατασκεύαζε το ναυπηγείο, καθώς κι άλλοι παράγοντες. Η παραγωγή του ναυπηγείου, η οποία είχε ατονήσει στην προηγούμενη δεκαετία, κατόρθωσε να ανακάμψει για λίγο, αλλά έπειτα μειώθηκε δραματικά, με συνέπεια το 1882 να εργάζονται σε αυτό 200 άτομα και στο τέλος του αιώνα να υπάρχουν μόνον 3-4 ναυπηγοί.

Το 1876 εκδηλώθηκε οικονομική κρίση στα βυρσοδεψεία, η οποία, μετά από διακυμάνσεις, οδήγησε στην διαφοροποίηση της παραγωγής τους. Στην εφημερίδα «Πανόπη» της 30/8/1878 διαβάζουμε: «Και εις το ναυπηγείον ήρξαντο αι εργασίαι, πολλή δε ακατέργαστος της βυρσοδεψίας ύλη επισωρεύεται. Το κοινό ελπίζει ότι ταχέως θέλει κάμη έναρξιν των εργασιών του και το εκτεταμένον εργοστάσιον των βυρσοδεψιών κ. αδελφών Μαρινάκη, ούτινος οι εργάται αρκετόν καιρόν μένουσιν άεργοι». Η εφημερίδας «Φανός» έγραψε την 4/11/1878 ότι «το ενταύθα ναυπηγείον ήρξατο λαμβάνον ζωήν ένεκα της κατ’ αυτάς ναυπηγήσεως πολλών πλοίων διαφόρου χωρητικότητος» και την 19/12/1878 ότι «εάν ο λιμήν ημών ετακτοποιείτο και μετ’ αυτού το ναυπηγείον, ουδέποτε εργασίαι θα έλειπον από την νήσον μας».

Νομισματική κρίση και οι πρώτοι αγώνες

Ο Δημήτρης Χάλαρης** μας περιγράφει την κατάσταση εκείνων των χρόνων. «Στις αρχές του 1879 η Σύρος νιώθει τις συνέπειες μιας παγκόσμιας νομισματικής κρίσης. Τα ξένα νομίσματα, και κυρίως τα ρώσικα, υποτιμώνται. Τότε, καταγράφονται πολλές επιχειρηματικές συμφωνίες με τη Ρωσία. Ετσι, οι περισσότεροι Ελληνες εργάτες αμείβονταν σε ρώσικο νόμισμα. Η υποτίμηση αγγίζει το 25%-27%. Αντίστοιχα, η τιμή του ψωμιού ανεβαίνει κατά 25%-27%. Η απώλεια για τους εργαζομένους φτάνει στο 50%. Τον Φεβρουάριο συγκροτείται το πρώτο εργατικό σωματείο...

Περισσότερα …