Λεπτομέρειες

ngnm

Αναρχικές Αναλύσεις - Παρεμβάσεις

17 Μαρτίου 2026

Ίσως να είναι διασκεδαστικό να φωνάζεις «Φασιστικό γουρούνι!» στους αστυνομικούς· όσο κι αν έχει πλάκα, όμως, δεν είναι ακόμη —από τεχνικής άποψης— σωστό. Τουλάχιστον όχι ακόμη. Πότε ακριβώς, λοιπόν, ο έλεγχος και ο καπιταλισμός μετατρέπονται σε πλήρη φασισμό; Η λέξη χρησιμοποιείται τόσο χαλαρά που μερικές φορές χάνει το νόημά της· αυτό όμως δεν κάνει την απειλή λιγότερο πραγματική.

Μια αρχή είναι να κοιτάξουμε την ιστορία. Ο όρος «φασίστας» προήλθε από τα Fasci di combattimento του Μουσολίνι το 1919. Το ναζιστικό καθεστώς του Χίτλερ οδήγησε τον φασισμό στο βιομηχανικό του άκρο. Η δικτατορία του Φράνκο στην Ισπανία, ο Αυτοκρατορικός Δρόμος στην Ιαπωνία και το Κόμμα Nacista στη Χιλή, για να αναφέρουμε μερικά — ο φασισμός εμφανίζεται σαν μούχλα εκεί όπου η καπιταλιστική κρίση και ο αυταρχικός εθνικισμός ζυμώνονται αρκετά καιρό. Ωστόσο, το να απαριθμήσουμε απλώς τα πτώματα που άφησε πίσω του δεν απαντά από μόνο του στο ερώτημα: τι ακριβώς είναι ο φασισμός;

Ο Τζορτζ Όργουελ παραπονιόταν το 1944 ότι «σχεδόν κάθε Άγγλος θα δεχόταν τη λέξη “νταής” ως συνώνυμο του “φασίστα”. Αυτό είναι περίπου όσο κοντά έχουμε φτάσει σε έναν ορισμό για αυτή την τόσο κακοποιημένη λέξη». Και δεν είχε άδικο. Όμως ο φασισμός είναι πολύ πιο συγκεκριμένος — και πολύ πιο επικίνδυνος. Στον πυρήνα του βρίσκεται η τελική συγκέντρωση της κρατικής εξουσίας, η στρατιωτικοποίηση της καθημερινής ζωής και η βίαιη επιβολή της ιεραρχίας. Είναι ο καπιταλισμός χωρίς μάσκα, χωρίς γάντια, με την μπότα του να πιέζει ακόμη πιο δυνατά.

Πολλοί περιγράφουν τον φασισμό ως οποιοδήποτε ρατσιστικό, αυταρχικό δεξιό κίνημα, αλλά αυτό τον υποτιμά. Ο φασισμός δεν είναι απλώς αυταρχισμός με εντυπωσιακή στολή — είναι μια ιδεολογία κυριαρχίας, ιεραρχίας και εξαναγκασμένης υπακοής. Είναι μια πολιτική στρατηγική που χρησιμοποιείται από την άρχουσα τάξη όταν το σύστημά της αρχίζει να καταρρέει και χρειάζεται «τάγματα εφόδου» για να υπερασπιστούν την ιδιοκτησία, τα σύνορα και τις παραδοσιακές δομές εξουσίας.

Ο φασισμός δεν μοιάζει ποτέ ακριβώς ο ίδιος. Μεταλλάσσεται. Λέει ψέματα. Το πρωί αντιφάσκει με τον εαυτό του και το απόγευμα το αρνείται. Θα χρησιμοποιήσει όποια τακτική λειτουργεί: θεωρίες συνωμοσίας, βία στον δρόμο, πολιτικά παιχνίδια, πρόκληση ηθικού πανικού, θρησκευτική αναβίωση… οτιδήποτε κρατά την εργατική τάξη αποδιοργανωμένη και να «χτυπά προς τα πλάγια» αντί προς τα πάνω. Όταν οι άνθρωποι αρχίζουν να χάνουν την πίστη τους στην κυβέρνηση και ο καπιταλισμός μπαίνει σε κρίση, ο φασισμός γίνεται το αγαπημένο όπλο μαζικής απόσπασης προσοχής της άρχουσας τάξης. Φουντώνουν πολιτισμικούς πολέμους για να αποτρέψουν τον ταξικό πόλεμο.

Ωστόσο, το να πούμε απλώς «μεγάλη καπιταλιστική κρίση = φασισμός» δεν αρκεί για να εξηγήσει το σημερινό κίνημα. Γιατί ας είμαστε ειλικρινείς — η αριστερά δεν πολιορκεί ακριβώς τις πύλες των ανακτόρων αυτή τη στιγμή. Εμείς —η εργατική αριστερά— είμαστε αποδιοργανωμένοι, υποχρηματοδοτούμενοι, με χαμηλή συνδικαλιστική οργάνωση και δίνουμε μια ανηφορική μάχη απέναντι σε δισεκατομμυριούχους που αντιμετωπίζουν τη δημοκρατία σαν χόμπι του Σαββατοκύριακου. Γιατί λοιπόν ο φασισμός ανεβαίνει;

Ο φασισμός είναι, με πολλούς τρόπους, μια συναισθηματική αντίδραση στην ταπείνωση. Ένα ξέσπασμα θυμού με στολή. Ονειρεύεται «παλιά μεγαλεία» — συνήθως ένα παρελθόν που δεν υπήρξε ποτέ, εκτός από εξωραϊσμένα σχολικά βιβλία και...

Περισσότερα …