Λεπτομέρειες

ngnm

Ιστορία Διεθνούς Αναρχικού Κινήματος

10 Μάι 2026

Tom Goyens*


Οκτώ εβδομάδες μετά τον πόλεμο του Τραμπ με το Ιράν, αξίζει να επανεξετάσουμε τις απαρχές της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Το καθεστώς που βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με την Ουάσινγκτον γεννήθηκε μέσα στις αναταραχές του 1979, όταν κατέρρευσε η φιλοδυτική μοναρχία του Σάχη και ο Αγιατολάχ Χομεϊνί εκμεταλλεύθηκε την επαναστατική αυτή στιγμή. Όμως η Ιρανική Επανάσταση δεν υπήρξε μια ενιαία εξέγερση. Το αντι-σαχικό κίνημα ένωσε ένα ασταθές μίγμα παρατάξεων: κοσμικούς εθνικιστές, φιλοσοβιετικούς κομμουνιστές, μαρξιστές αντάρτες, θρησκευόμενους αριστερούς μαχητές και ισλαμιστές φονταμενταλιστές. Μέχρι το 1980, ο Χομεϊνί είχε παραγκωνίσει τους αντιπάλους του και είχε εδραιώσει ένα καθεστώς που διαρκεί μέχρι σήμερα.

Πώς ερμήνευσαν οι αναρχικοί αυτά τα δραματικά γεγονότα καθώς εκτυλίσσονταν εν μέσω βίαιης άμεσης δράσης και καταστολής, προπαγάνδας και αδυσώπητης πολιτικής ισχύος; Αυτά δεν ήταν καινούργια φαινόμενα. Οι αναρχικοί ανέλυαν τέτοια χαρακτηριστικά ριζοσπαστικών αναταραχών ήδη από τη Γαλλική Επανάσταση. Αλλά ήταν το Ιράν διαφορετικό;

Για να εξερευνήσω αυτό το ερώτημα, επέστρεψα στα αρχεία και εξέτασα περίπου είκοσι άρθρα που δημοσιεύτηκαν τότε στον ευρωπαϊκό αναρχικό Τύπο. Οι συγγραφείς τους συνέθεταν τα γεγονότα κυρίως από δυτικά δημοσιογραφικά ρεπορτάζ και, περιστασιακά, από ανταποκριτές μέσα στο ίδιο το Ιράν. Αυτό που ακολουθεί δεν είναι μια ολοκληρωμένη μελέτη, αλλά μάλλον ένα θεματικό στιγμιότυπο της ελευθεριακής (1) αντίδρασης σε μία από τις καθοριστικές επαναστάσεις του ύστερου εικοστού αιώνα — ένα γεγονός που, σαράντα επτά χρόνια αργότερα, έχει επιστρέψει ξανά στα πρωτοσέλιδα.

Κοινός αγώνας ενάντια στην κυριαρχία

Οι διαδηλώσεις ενάντια στο καθεστώς του Σάχη εξαπλώθηκαν σε ολόκληρο το Ιράν κατά τη διάρκεια του 1978 και αντιμετωπίστηκαν με κλιμακούμενη βία. Ένα από τα πιο φοβερά εργαλεία του καθεστώτος ήταν η SAVAK, η μυστική αστυνομία, διαβόητη για βασανιστήρια και δολοφονίες. Τον Ιανουάριο, αρκετές χιλιάδες άνθρωποι διαδήλωσαν στο θρησκευτικό κέντρο της Qom, όπου οι δυνάμεις ασφαλείας σκότωσαν πολλούς διαδηλωτές.

Μέχρι τον Σεπτέμβριο, ο Σάχης είχε κηρύξει στρατιωτικό νόμο. Λίγο αργότερα ακολούθησε νέο αιματοκύλισμα στην πλατεία Jaleh στην Τεχεράνη. Το πιο σοκαριστικό γεγονός της χρονιάς ήταν ο εμπρησμός του κινηματογράφου Rex στο Abadan στις 19 Αυγούστου, όπου σκοτώθηκαν 370 και 470 άνθρωποι. Αν και εκείνη την εποχή αποδόθηκε ευρέως στη SAVAK, η επίθεση αργότερα συνδέθηκε με ισλαμιστές μαχητές που στόχευαν αυτό που θεωρούσαν δυτική παρακμή.

Ο αναρχικός Τύπος καταδίκασε κατηγορηματικά τον Σάχη και χαιρέτισε τον ευρύ αγώνα ενάντια στην κυριαρχία. Μετά τη βία του καλοκαιριού, η δυτικογερμανική αναρχική εφημερίδα «Der Schwarze Gockler» (Ο Μαύρος Κόκκορας) υπογράμμισε την προσωρινή ενότητα της ποικιλόμορφης ιρανικής αντιπολίτευσης — εθνοτικές, θρησκευτικές και πολιτικές ομάδες ενώθηκαν σε κοινή αντίσταση.

Η εφημερίδα ερμήνευσε επίσης την πυρκαγιά στον κινηματογράφο του Abadan —λανθασμένα, όπως αποδείχθηκε— ως πιθανή επιχείρηση του καθεστώτος, επιμένοντας ότι «οι μόνοι ικανοί για τέτοια βαρβαρότητα είναι πάντοτε όσοι βρίσκονται στην εξουσία». Ο ισχυρισμός αντανακλούσε μια γνώριμη αναρχική δυσπιστία απέναντι στις επίσημες αφηγήσεις. Στο ίδιο άρθρο, με τίτλο «Ζήτω η Τυραννοκτονία», η καταστροφή τραπεζών, κομματικών γραφείων και κρατικών κτιρίων παρουσιαζόταν ως λογική απάντηση στην καταπίεση. (2)

Ο ενθουσιασμός για τη λαϊκή εξέγερση μετριαζόταν από την ανησυχία ότι μία μορφή κυριαρχίας ίσως απλώς αντικαταστήσει μια άλλη — ένα θέμα στο οποίο θα επιστρέψουμε. Τον Σεπτέμβριο του 1978, για παράδειγμα,...

Περισσότερα …