Λεπτομέρειες

ngnm

Σύγχρονη σκέψη

10 Απριλίου 2025

Mitchell Cowen Verter*

Σημείωση Μεταφραστή*: Κατά τη διάρκεια του έργου του ο Λιθουανικής καταγωγής φιλόσοφος Εμανουέλ Λεβινάς (Emmanuel Levinas) χρησιμοποιεί τον όρο αναρχία για να ασκήσει κριτική σε διαφορετικούς τρόπους χρονικής, θεματικής και πολιτικής τάξης. Σε αυτό το κείμενο αναπτύσσεται ο τρόπος με τον οποίο ο Levinas χρησιμοποιεί την αναρχία για να υποδείξει μια ηθική ευθύνη που προκύπτει πριν από τον πολιτικό χρόνο της ιστορίας. Αυτή η χρονική διακοπή διαταράσσει επίσης την ιδιοκτησία του εαυτού της προσωπικής ιδιωτικής περιουσίας. Οι πολιτικές προεκτάσεις της διάκρισης του Λεβίνας μεταξύ της αυταρχίας, της εγωιστικής διεκδίκησης της απόλυτης ιδιοκτησίας και της αναρχίας ως επιλογή ενάντια στην Εξουσία.

Ο αναρχισμός του άλλου προσώπου 

Το να διαβάζεις τον Emmanuel Levinas και τον αναρχισμό του μπορεί αρχικά να φαίνεται κάτι το παράδοξο. Οι περισσότερες απόπειρες να σκεφτεί κανείς το πολιτικό στον Levinas επιδίωξαν να ενισχύσουν τις ηθικές επιταγές του φιλελεύθερου κράτους ή να δικαιολογήσουν τις συχνά αμφισβητούμενες - μερικές φορές φρικτές - ενέργειες του κράτους του Ισραήλ. Ορισμένοι συγγραφείς έχουν περιορίσει τη βαθιά κραυγή του Λεβίνας για ηθική ως έναν βαρετό ηθικισμό, ένα ρητορικό ραβδί που χρησιμοποιείται για να χτυπήσει διάφορες τάσεις της ριζοσπαστικής σκέψης. Όπως παρατηρεί ο Simon Critchley, «Υπάρχει ένας κίνδυνος στην αγιοποίηση του Levinas, ως κάποιου είδους απολογητή για έναν συντηρητικό ρεπουμπλικανισμό , του οποίου η ανόητη οικουμενικότητα θα παγιδευόταν με κάποιο τρόπο στο σύνθημα του Levinas «η ηθική είναι η πρώτη φιλοσοφία».

Ο «Αναρκιανός»

Ο Levinas χρησιμοποιεί τη λέξη «αναρχία» σε όλα τα μεταπολεμικά του γραπτά ως αντίστιξη τόσο σε χρονικές όσο και σε θεματικές τάξεις, αλλά στα δοκίμιά του 1968 Humanism and Anarchy και Substitution, εστιάζει δε πιο προσεκτικά στο πώς μπορεί κανείς να δηλώσει αυτή την αναρχία ως όρο. Στο Substitution, ορίζει την οντολογική αυτοσυνείδηση ​​ως μια κίνηση που χάνει και βρίσκει τον εαυτό της μέσα από «μια ιδανική αρχή, μια αψίδα». Η χρήση της ελληνικής ορολογίας φαίνεται να είναι μια σκόπιμη προσπάθεια να εμπλέξει τη φιλοσοφία στην ελληνική της καταγωγή με τον ίδιο τρόπο όπως ο Μάρτιν Χάιντεγκερ. Ο Heidegger, και ο Reiner Schürmann μετά από αυτόν, υποστηρίζουν ότι ο όρος archē μπαίνει στο φιλοσοφικό λεξικό με τον Αριστοτέλη. Ο Αριστοτέλης ξεκινά τη Φυσική - την οποία ο Χάιντεγκερ θεωρεί το θεμέλιο της δυτικής μεταφυσικής - εξηγώντας ότι όλη η επιστημονική γνώση, epistemē, προέρχεται από τη σωστή γνωριμία με το archē . Ενώ ο Αριστοτέλης περιγράφει την ιστορία της ελληνικής σκέψης ως μια σειρά προσπαθειών να οριστεί η αληθινή φύση του φυσικού αρχέως, πολλοί σχολιαστές έχουν προτείνει ότι ο ίδιος ο Αριστοτέλης επέβαλε αναδρομικά αυτή την προέλευση στους προηγούμενους στοχαστές προκειμένου να τοποθετήσει τη δική του φιλοσοφία ως το αποκορύφωμα μιας διακεκριμένης κληρονομιάς.

Οι Heidegger και Schürmann επικρίνουν την αριστοτελική έννοια του archē επειδή συσχετίζει την έναρξη ενός φαινομένου με την κυριαρχία του από μια αρχή. Με τον ίδιο τρόπο που το «οδηγεί» μπορεί να σημαίνει και «μύηση» και «κυβερνώ», ο όρος άρχι χρησιμοποιούνταν πάντα —ακόμα και στα αρχαιότερα ελληνικά γραπτά— για να δηλώνει και αρχή και πολιτική εξουσία. Ο Αριστοτέλης αναφέρεται σε αυτές τις καθημερινές σημασίες στο Βιβλίο Δ της Μεταφυσικής, ορίζοντας το archē ως την έναρξη της κίνησης, την προκαταρκτική εκδήλωση από τη φύση, το πρώτο γνωστό μέρος και τη δημιουργία από κάτι εξωτερικό. Μεταξύ...

Περισσότερα …