Λεπτομέρειες

Του Γιάννη Ανδρουλιδάκη

Ιστορία Διεθνούς Αναρχικού Κινήματος

21 Ιανουαρίου 2017

• ιστορία αναρχικού κινήματος
• αναρχικό κίνημα
• anarchism
• αναρχική-θεωρία

Ελεύθερο κράτος; Τι είναι αυτό;

(Καρλ Μαρξ, Η κριτική του προγράμματος της Γκότα)

H συμπλήρωση 200 χρόνων από τη γέννηση του Μιχαήλ Μπακούνιν τον περασμένο Μάιο, καθώς και η αντίστοιχή των 150 χρόνων από την ίδρυση της Α’ Διεθνούς, έδωσε την ευκαιρία -περισσότερο σε διεθνές επίπεδο και λιγότερο στην Ελλάδα- να ανοίξει ξανά ως έναν ορισμένο βαθμό η συζήτηση για τις θέσεις που εξέφρασε ο Ρώσος διεθνιστής θεωρητικός, τόσο στο πλαίσιο της πρώτης πραγματικής σοσιαλιστικής επαναστατικής οργάνωσης, της Διεθνούς Ενωσης Εργαζομένων όσο και έξω από αυτήν και κυρίως για τα στοιχεία που τον διαφοροποίησαν από τον εχθραδερφό του Καρλ Μαρξ και οδήγησαν σε αυτό που ονομάστηκε «οριστική διάσπαση του σοσιαλιστικού κινήματος».

Αυτή η διάσπαση της Διεθνούς, που στην ουσία σήμανε και τη διάλυσή της, παραμένει παρά τον όγκο της βιβλιογραφίας και της έρευνας που έχει αφιερωθεί σχετικά ένα σημείο της ιστορίας του εργατικού κινήματος με πολλά αναπάντητα ερωτήματα και τα οποία δύσκολα θα απαντηθούν οριστικά όσο ακόμα ο σοσιαλιστικός μετασχηματισμός της κοινωνίας και το πέρασμα «από το βασίλειο της ανάγκης στο βασίλειο της ελευθερίας» παραμένουν ένα ζητούμενο.

Δημιουργείται ωστόσο μία απορία: Από τις 28 Σεπτεμβρίου του 1864 που ιδρύεται η Διεθνής Ενωση των Εργαζομένων (καθιερωμένη περισσότερο ως Α’ Διεθνής), μέχρι τα τέλη του ίδιου μήνα του 1872 που παύει ουσιαστικά να υπάρχει, μεσολαβούν οκτώ ολόκληρα χρόνια. Από αυτά, ο Μιχαήλ Μπακούνιν εμβληματικός ηγέτης της αναρχικής τάσης της, του αντιεξουσιαστικού σοσιαλισμού, πέρασε μέσα στην οργάνωση λιγότερα από τα μισά. Ουσιαστικά προσχωρεί σε αυτήν το 1868, αλλά γίνεται οργανικό τμήμα της μόνο μετά το 1869 όταν αποδέχεται τη διάλυση της Συμμαχίας της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας και τη διάχυσή της μέσα στα τμήματα της Διεθνούς, και διαγράφεται τον Σεπτέμβριο του 1872 στο αμφιλεγόμενο συνέδριο της Χάγης, που αποτέλεσε και το κύκνειο άσμα της οργάνωσης. Ωστόσο, από το μέτρημα αυτό θα ήταν σκόπιμο να αφαιρεθούν κάποιοι μήνες του 1870, όταν ο Μπακούνιν παρασυρμένος από μία από τις συχνές παρορμήσεις του, θα παρατήσει τη δράση του στη Διεθνή για να ασχοληθεί με τις συνωμοσίες ενός διαταραγμένου Ρώσου μηδενιστή, του Σεργκέι Νετσάγεφ, αφήνοντας τους συνεργάτες του να τα βγάλουν πέρα με τον Μαρξ.

Γιατί λοιπόν η ιστορία της Διεθνούς σηματοδοτείται κυρίως από την σύγκρουση του Μπακούνιν με τον Μαρξ και για ποιο λόγο ο Ρώσος θεωρητικός του αναρχισμού –ρεύμα το οποίο σύμφωνα με έναν διαδεδομένο αλλά ωστόσο παντελώς ανακριβή μύθο είχε σημαντική συμμετοχή σε επαναστατικά γεγονότα μόνο στην Ισπανία του 1936- απολαμβάνει μια θέση στο βάθρο των μεγαλύτερων μορφών της οργάνωσης δίπλα σε αυτή του Γερμανού φιλόσοφου, που ήταν αυτός που ουσιαστικά την ίδρυσε και αυτός που οπωσδήποτε αποφάσισε τη διάλυσή της;

150 χρόνια μετά, η απάντηση ενός ουδέτερου παρατηρητή θα μπορούσε να είναι «μα, γιατί ο Μπακούνιν είχε δίκιο». Ωστόσο η ευρεία αίσθηση ότι ο Μπακούνιν δικαιώθηκε στις ενστάσεις του απέναντι στον Μαρξ τείνει να αποκτά συχνά επιφανειακά χαρακτηριστικά, ειδικά όταν διατυπώνεται με όρους αστικής σκέψης. Ναι, πράγματι ο Μπακούνιν μπόρεσε να «μαντέψει» καλύτερα από τον αντίπαλό του την πορεία των κοινωνιών και του ίδιου του σοσιαλιστικού κινήματος. Όμως αν αναγάγουμε την αντίθεση των...

Περισσότερα …